03 thg 05, 2018 | 04:57

Hiệu quả năng lượng và năng suất lao động Việt Nam

Năng suất lao động (NSLĐ) là một chỉ tiêu cơ bản đánh giá tính tiên tiến của một phương thức sản xuất, một nền kinh tế. Mức tiêu thụ năng lượng nói chung và điện năng nói riêng thể hiện sự tiến bộ, mức độ điện khí hóa, tự động hóa của sản xuất và đời sống xã hội. Hai tiêu chí này có mối quan hệ với nhau, thúc đẩy lẫn nhau, đưa nền kinh tế quốc gia phát triển. Ở Việt Nam, các tiêu chí này còn những bất cập và cũng ít khi được nghiên cứu phân tích.

Thực trạng tiêu thụ năng lượng Việt Nam thời gian qua tăng khá nhanh, theo thống kê của Chương trình mục tiêu quốc gia về tiết kiệm và hiệu quả năng lượng, tiêu thụ năng lượng cuối cùng của Việt Nam năm 2012 là 56,7 triệu TOE, năm 2015 tiêu thụ khoảng 70 triệu TOE, năm 2017 khoảng 80 triệu TOE, bình quân với tốc độ khoảng 6-7%/năm.

Năm 2017, sản xuất than sạch đạt 40 triệu tấn; dầu thô 17 triệu tấn; khí đốt 10,6 tỷ m3. Tiêu thụ điện những năm qua tăng nhanh khoảng 10 %/năm; năm 2017 tổng công suất điện khoảng 45.000MW, sản xuất điện năng đạt 194,5 tỷ kWh; điện thương phẩm đạt 174 tỷ kWh, tăng 9% so với năm 2016; tiêu thụ điện đầu người khoảng 1.920 kWh/người.

Cơ sở hạ tầng của ngành năng lượng phát triển nhanh. Nội dung sử dụng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường đang từng bước được quản lý thống nhất, nhưng hiệu quả sử dụng còn nhiều bất cập.

Theo Quy hoạch điện VII điều chỉnh (QHĐVII ĐC), Chính phủ đã phê duyệt 3/2016 [1], tổng điện năng sản xuất so với QHĐVII, được điều chỉnh giảm khoảng 20%. Cụ thể năm 2015: 164 tỷ; 2020: 265; 2025: 400; 2030: 575 tỷ kWh. Trong đó, nhiệt điện than vẫn có tỷ trọng lớn, trên 50% tổng sản xuất điện, thủy điện giảm từ 25 xuống 12,4%, điện từ khí đốt ở mức 17-19%, điện tái tạo tăng 6,5-6,9% giai đoạn 2020-2025 lên 10,7% vào 2030. So với QHĐVII, tỷ trọng điện năng từ năng lượng tái tạo được điều chỉnh tăng 1,8 lần, nhưng lượng tuyệt đối chỉ 1,3 lần, vì tổng điện năng sản xuất được điều chỉnh giảm 20%.

Theo đó, điện sản xuất đầu người năm 2015 là 1.800; năm 2016: 2010; 2017: 2.185 kWh/người; dự báo năm 2020: 2.800; 2025: 4.100; 2030: 5.200 kWh/người.

Dưới đây giới thiệu một vài con số để thấy mức tiêu thụ năng lượng của Việt Nam đang ở đâu trong bối cảnh quốc tế hiện nay.

Theo thống kê quốc tế [5], năm 2014, tiêu thụ năng lượng bình quân thế giới khoảng 1.795 kgOE/người, sản xuất điện bình quân khoảng 3.100kWh/người. Với các nước trong khu vực, tiêu thụ điện bình quân đầu người năm 2010, Singapore là 8.300, Malaysia: 4.136; Thailand: 2.335, Trung Quốc: 2.944; Hàn Quốc: 9.744; Nhật Bản: 8.394 kWh, vv...

Với mức tiêu thụ và dự báo như đã trình bày trên, so với các nước tiên tiến còn rất thấp, nếu so với mức trung bình thế giới, tiêu thụ năng lượng nói chung, Việt Nam chỉ mới khoảng 30-35%, về tiêu thụ điện chỉ khoảng 60%; so với các nước trong vực, Việt Nam cũng còn thấp hơn nhiều.

Tuy nhiên, trong thời đại ngày nay vấn đề sử dụng bền vững và hiệu quả năng lượng mới là điều được quan tâm hơn.

Hiệu quả sử dụng năng lượng ở Việt Nam thấp

Hiệu quả sử dụng năng lượng, được hiểu tổng quát là mức tiêu thụ năng lượng, tiêu thụ điện để sản xuất một đơn vị vật chất. Tổng quát đối với một quốc gia thường được đo lường bằng "Cường độ năng lượng", hoặc "Cường độ điện" đối với GDP - nghĩa là cần bao nhiêu đơn vị năng lượng/ điện năng để có được một đơn vị GDP (1USD, 1.000USD,...)

Ở Việt Nam, hiện nay, cường độ điện khoảng 1,15-1,2kWh/USD, lại còn được dự báo tăng lên vào năm 2020-2025. Đồng thời hệ số đàn hồi điện - tỷ lệ tốc độ tăng trưởng điện so với tăng GDP các nước nói chung nhỏ hơn 1, Việt Nam hiện tại trên 1,5 và có xu thế tăng. Cường độ năng lượng nói chung năm 2017 khoảng 300 kgOE/nghìn USD.

Nghĩa là tiêu thụ năng lượng của Việt Nam cao hơn các nước 2-3 lần!

Năng suất lao động xã hội (NSLĐ) Việt Nam thấp

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê (TCTK) năm 2017, GDP cả nước tăng 6,81%, mức cao nhất kể từ năm 2011. Quy mô nền kinh tế năm 2017 theo giá hiện hành đạt 5.007,9 nghìn tỷ đồng, tương ứng hơn 220 tỷ USD. GDP bình quân đầu người ước tính đạt 53,5 triệu đồng, tương đương 2.385 USD, tăng 170 USD so với năm 2016.

NSLĐ toàn nền kinh tế theo giá hiện hành năm 2017 ước tính đạt 93,2 triệu đồng/lao động (tương đương khoảng 4.159 USD/lao động). Tính theo giá so sánh năm 2010, NSLĐ toàn nền kinh tế năm 2017 tăng 6% so với năm 2016, bình quân giai đoạn 2011-2017 tăng 4,7%/năm

Tổng cục Thống kê cho biết, NSLĐ của Việt Nam thời gian qua tuy có sự cải thiện đáng kể theo hướng tăng đều qua các năm và là quốc gia có tốc độ tăng năng suất lao động cao trong khu vực ASEAN. Tuy nhiên, mức năng suất của Việt Nam hiện nay vẫn rất thấp so với nhiều nước trong khu vực, chính nó là lực cản đối với nền kinh tế.

Cũng theo thông báo của Tổng cục Thống kê, tính theo sức mua tương đương năm 2011, năng suất lao động của Việt Nam năm 2016 đạt 9.894 USD, chỉ bằng 7% của Singapore; 17,6% của Malaysia; 36,5% của Thái Lan; 42,3% của Indonesia; 56,7% của Philippines và bằng 87,4% năng suất lao động của Lào.

Đặc biệt, Tổng cục Thống kê còn đưa ra cảnh báo chênh lệch về năng suất lao động giữa Việt Nam và các nước trong khu vực tiếp tục gia tăng. Cụ thể, cơ quan này dẫn nghiên cứu của World Bank, chênh lệch mức năng suất lao động (tính theo sức mua tương đương - PPP năm 2011) của Singapore và Việt Nam tăng từ 115.087 USD năm 2006 lên 131.333 USD năm 2016; tương tự, của Malaysia từ 39.806 USD lên 46.190 USD; Thái Lan từ 14.591 USD lên 17.208 USD; Indonesia từ 10.100 USD lên 13.496 USD; Philippines từ 6.691 USD lên 7.561 USD; Lào từ 220 USD lên 1.422 USD.

Để hình dung mối quan hệ giữa hiệu quả năng lượng và năng suất lao động, chúng tôi giới thiệu hình ảnh tốc độ tăng sử dụng điện quốc gia và tốc độ tăng NSLĐ xã hội của Việt Nam trong thập niên vừa qua (Hình 1). Tốc độ tăng sử dụng điện luôn cao hơn 2-3 lần tốc độ tăng NSLĐ. Số liệu trên đồ thị là định lượng (từ bảng 1, 2), nhưng chưa thể nói hết mối quan hệ, tuy vậy cũng cho ta hình dung sự bất cập về mức độ, hiệu quả tiêu thụ điện và NSLĐ xã hội ở nước ta.

Từ các kết quả nghiên cứu, phân tích cho thấy, năng suất lao động của Việt Nam thấp do nhiều yếu tố chính sau:

Thứ nhất, trình độ công nghệ thấp, lạc hậu, đầu tư cho khoa học công nghệ thấp (chỉ 0,5% GDP), theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO), năm 2014 chỉ số đổi mới công nghệ Việt Nam đứng thứ 71/143, chủ yếu sử dụng công nghệ nhập, lắp ráp, công nghệ trong các ngành công nghiệp và dân dụng được đánh giá khoảng 70% thuộc thế hệ lạc hậu, hiệu suất năng lượng thấp, gây ô nhiễm môi trường cao.

Trên 30 năm đổi mới, cơ cấu kinh tế gần như không thay đổi, những ngành sử dụng nhiều năng lượng, nguyên liệu, mà giá trị gia tăng thấp còn chiếm tỷ trọng lớn như: luyện kim, xi măng, vật liệu xây dựng,…; công nghiệp Việt Nam tiêu thụ 52% điện năng, 38% năng lượng thương mại, mà chỉ làm ra 32% GDP; tiêu thụ năng lượng chưa hiệu quả, phải đầu tư nhiều nguồn, tài chính phải gánh chịu nặng nề, nợ nần tăng lên.

Thứ hai, năng suất yếu tố tổng hợp (Total Factor Productivity-TFP) còn rất thấp, là yếu tố nhờ vào tác động tổng hợp từ đổi mới công nghệ, hợp lý hóa quá trình sản xuất, cung cấp dịch vụ, nâng cao quản lý, trình độ, kỹ năng làm việc của người lao động; TFP thúc đẩy tăng trưởng GDP mà không phụ thuộc vào gia tăng vốn đầu tư, lao động, tài nguyên, nhiên liệu.

Ở các nước phát triển, TFP đóng góp vào tăng GDP thường rất cao, trên 50%, các nước đang phát triển chỉ khoảng 20-30%. Ở Việt Nam, theo Tổ chức Năng suất châu Á (APO), giai đoạn 2001-2010, chỉ đạt 19,15%.

Thứ ba, cơ cấu lao động chưa hợp lý, tỷ trọng lao động trong nông - lâm - ngư nghiệp còn chiếm gần 50%, trong lúc Thái Lan -39, Indonexia -35, Trung Quốc -34, Philippine -32, Malaysia -11, Hàn Quốc -6,5, Singapor -1%.

Thứ năm, chất lượng nguồn nhân lực thấp. Theo số liệu nghiên cứu của Tổ chức Lao động Quốc tế, hiện 80% lao động Việt Nam là lao động phổ thông, lao động được đào tạo có chứng chỉ là 18%; trong khi đó lao động có chứng chỉ ở Hàn Quốc là 62%, Singapor là 64,5%.

Ngoài ra chế độ lương, đãi ngộ thấp, cũng là "cái khó bó cái khôn", Việt Nam vào loại thấp nhất trong ASEAN, chỉ khoảng 200 USD/tháng, trong lúc Thái Lan 400, Malaysia 600, Singapore là 4000USD/tháng.

Thay lời kết

Cả một thời gian dài, Việt Nam tiêu thụ năng lượng với tốc độ nhanh, đặc biệt là điện năng, nhưng hiệu quả năng lượng và năng suất lao động xã hội thấp và chậm được cải thiện, các chỉ tiêu này đang vào loại thấp nhất khu vực và chênh lệch đang có chiều hướng tăng lên. Để góp phần phát triển hiệu quả và bền vững, chắc chắn chúng ta không thể làm ngơ không nghiên cứu mối quan hệ này, phát hiện đầy đủ nguyên nhân và tìm biện pháp khắc phục.


Mới cập nhật

Thổ Nhĩ Kỳ xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên

Thổ Nhĩ Kỳ xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên

Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia thứ tư trong những năm gần đây đã bắt đầu xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu ...
Tái khởi động dự án sản xuất kính năng lượng mặt trời tại Vũng Tàu

Tái khởi động dự án sản xuất kính năng lượng mặt trời tại Vũng Tàu

Công ty Nippon Sheet Glass (Nhật Bản) mới đây cho biết, sẽ đầu tư khoảng 365 triệu USD vào việc mở ...
Trên 3.200 tỉ đồng di dân xây nhà máy điện hạt nhân

Trên 3.200 tỉ đồng di dân xây nhà máy điện hạt nhân

Thủ tướng Chính phủ vừa ký quyết định phê duyệt dự án di dân, tái định cư các dự án Nhà máy điện ...
Khi Trung Quốc dùng Nhân dân tệ để giao dịch dầu mỏ

Khi Trung Quốc dùng Nhân dân tệ để giao dịch dầu mỏ

Trung Quốc đang thực hiện những bước đi đầu tiên nhằm sử dụng đồng Nhân dân tệ để thanh toán cho ...
Giá dầu thấp tác động thế nào đến nền kinh tế Việt Nam?

Giá dầu thấp tác động thế nào đến nền kinh tế Việt Nam?

Một tín hiệu cho thấy sự không chắc chắn trong việc thị trường dầu thô có được tái cân bằng trong ...

"Cuộc chiến nguồn nước" thượng nguồn và nguy cơ của Việt Nam

Nhìn nhận câu chuyện an ninh năng lượng của Trung Quốc dưới lăng kính địa chính trị mới thấy rằng: ...
Năng lượng, môi trường: Triển vọng và thách thức đến năm 2050

Năng lượng, môi trường: Triển vọng và thách thức đến năm 2050

Báo cáo của Viện Kinh tế Năng lượng Nhật Bản (IEEJ) cho rằng, sự thay đổi đáng kể nhất trong tiêu ...
Điện hạt nhân đạt công suất cao nhất trong lịch sử

Điện hạt nhân đạt công suất cao nhất trong lịch sử

"Trong hai năm qua, 20 lò phản ứng hạt nhân mới đã được kết nối với lưới điện và bắt đầu sản xuất ...
Indonesia phát triển điện địa nhiệt: Bài học cho Việt Nam

Indonesia phát triển điện địa nhiệt: Bài học cho Việt Nam

Trong những năm qua thị trường điện địa nhiệt tăng trưởng đáng kể, nhất là tại các nền kinh tế đang ...
Bổ sung dự án điện mặt trời Cam Lâm Việt Nam vào Quy hoạch

Bổ sung dự án điện mặt trời Cam Lâm Việt Nam vào Quy hoạch

Bộ Công Thương vừa phê duyệt bổ sung dự án Nhà máy điện mặt trời Cam Lâm Việt Nam, công suất 50MW ...

 

 --------------------------------------------------------------------------------------------------

© Bản quyền thuộc về Ban quản lý dự án Điện Hạt nhân Ninh Thuận
Địa chỉ: Đường Lê Thánh Tông, phường Mỹ Bình, TP.Phan Rang- Tháp Chàm, Tỉnh Ninh Thuận
Tel: 0259 6250 200          Fax: 0259 392 2991        Email: info@npb.evn.vn
Thông tin trích từ trang thông tin điện tử này yêu cầu ghi rõ từ nguồn: www.dienhatnhan.com.vn